الدكتور فتح الله المحمدي (نجارزادگان)
40
تفسير تطبيقى (فارسى)
--> دين ( و از جمله اصل امامت ) است متوقف بر فهم و ادراك مضامين قرآن مىباشد . ( دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 224 ) البته اگر چنين تعمدى را بپذيريم خلاف حكمت نخواهد بود چون حكمت نزول قرآن منوط بر فهم همگانىاش نيست بلى اگر راه فهم قرآن را نمىدانستيم ( كه طبق فرض همان تفسير ائمّه معصومان عليهم السّلام مىباشد ) خلاف حكمت نزول مىبود و اثبات اصل دين و اصول آن نيز اساسا عقلى است نه نقلى تا متوقف بر فهم قرآن باشد . جمعآورى قرآن بر خلاف ترتيب نزول : چون ترتيب آيات بر طبق نزول نيست پس قرائن همراه آيات از دست رفته و نمىتوان از قرآن چيزى فهميد . ترتيبى كه به هم خورده ، ترتيب سورههاست نه تكتك آيات ، بنابراين قرائن هر آيه هنوز هم همراه آيه است ، حتى اگر ترتيب آيات به هم خورده باشد قيود يك آيه را مىتوان از آيات ديگر به دست آورد چون آيات قرآن ناظر به يكديگرند ، و امير مؤمنان عليه السّلام مىفرمايند : « آيات قرآن يكديگر را تصديق مىكنند » ( نهج البلاغه ، خ 18 ) « و پارهاى با پاره ديگر سخن مىگويند و بر يكديگر گواهى مىدهند » ( نهج البلاغه ، خ 123 ) اگر قرآن به ترتيب نزول سورهها هم مىبود ، باز بايد براى فهم آيهاى به آيات ديگر نظر افكند و اساسا اينكه بافت قرآن از متشابهات و محكمات است و محكمات « امالكتاب » ناميده شدهاند ( كه در دامن آنها متشابهات پرورانده و معنايشان درك مىشوند ) تأييدى است بر اين روش ( نظر به مجموعه آيات در يك زمينه ) البته اگر بخواهيم براى فهم ديدگاه قرآن درباره موضوعى تنها به يك آيه استناد كنيم ، اين اشكال به جا بود ، اما فرض آن است كه بايد آيات مربوطه را كنار يكديگر نهاد و آنگاه حكم نهايى را استخراج كنيم . ر . ك : محمد تقى مصباح ، معارف قرآن ( قرآنشناسى ) ، ج 1 ، ص 77 ) براى استنباط احكام مجموع آيات يك سوره را نبايد مد نظر آورد بلكه بايد متشابهات را با محكمات معنا كرد و چون قرآن مجموعه به هم پيوسته است كل آيات يك موضوع را در تمام سورهها ، نه تنها در يك سوره طبق شيوه محاوره عرفى بايد نگريست . اخباريون براى اثبات مدعاى خود به روايات نيز تمسك كردهاند ، عمدهترين آنها روايات نهى از تفسير به رأى است كه بحث خواهد شد و روايات ديگر از مباحثى كه گذشت پاسخ به آنان روشن مىشود و نيازى به طرح تفصيلى آن نيست . ر . ك : محمد باقر وحيد بهبهانى ، الفوائد الحائرية ، فايده 28 ؛ سيد عبد اللّه شبّر ، منية المحصلين في حقيّة طريقة المجتهدين ؛ كاشف الغطاء ، الحق المبين فى تصيب المجتهدين و تخطئة الاخباريين .